Arapça Dil Bilgisi - 7
Cezm Edatları

Cezm kavramı isimlerle ilgili olmayıp, sadece fiillerle ilgili bir özelliktir.

Cezm: Bir fiilin sonunun ‘sükûn’ ile harekelenmesi veya ‘sükûn’ harekesinin yerine geçecek başka bir alâmeti barındırması durumudur.
Üzerinde cezm alâmeti barındıran fiile “meczûm” (yani cezm edilmiş, cezimli) denir.
Her fiil kipi için cezm söz konusu değildir; başında cezm edatı bulunan muzâri fiiller, emir veya nehiy kipine dönüşen muzâri fiiller meczûmdurlar.
Dolayısıyla sadece muzâri fiiller cezm edilebilirler, mâzî fiil için veya gelecek zaman kipi için cezm söz konusu değildir.

Cezm Alâmetleri

1. Muzâri fiilin son harfinin damme harekesinin sükûna çevrilmesi:

Bir muzâri fiilin
3. tekil şahıs eril ve dişil,
2. tekil şahıs eril ve
1. tekil ve 1. çoğul şahıs
yapıları sonlarına ek almazlar, son harflerinin harekeleri damme (ötre)’dir.
Aslında bu damme, fiilin merfû (son harekesi ötre) oluşunun alâmetidir ve “sükûn” harekesine dönüştüğünde fiil meczûm olmuş olur.
Fiilin cezm edilmiş olduğunun alâmeti, yani cezm alâmeti, damme (ötre) harekesinin sükûna dönüşmüş olmasıdır.



2. Merfû haldeki muzâri fiilin sonunda bulunan ( ان ) , ( ون ) , ( ين ) eklerindeki nûn’ların düşürülmesi.:

3. İkil eril ve dişil şahıslarda, 3. ve 2. çoğul eril şahıslarda ve 2. tekil dişil şahısta fiilin sonuna gelen eklerdeki nûn’ların varlığı iken, düşürülmesi cezm alâmetidir.


Fiilin 3. ve 2. çoğul eril formlarında nûn’ların düşürülmesinden sonra yerlerine elif getirilir.
Not: Muzâri fiilin 3. ve 2. Çoğul dişil formlarındaki nunlar (nûn-u nisveler) fiile olmaları dolayısıyla hiçbir zaman düşmezler, her durumda varlıklarını muhafaza ederler.

3. Mudaaf fiillerde (Yapısında şedde bulunan sulâsî fiiller) şeddenin üstündeki damme harekesinin fethaya dönüştürülmesi:

Cezm edilirken, şeddenin üstündeki damme harekesi fetha harekesine dönüştürülür ve cezm alâmeti mudaaf fiilin (Yapısında şedde bulunan sulâsî fiiller) ilgili formları için “fetha” olarak kabul edilir.



CezmMuzari
هو لم يَمُرَّهو يَمُرُّGaib3. eril tekil şahıs
O uğramadıO uğruyor

4. Nâkıs (Son harfi illetli olan fiiller) ve lefîf (Yapısında iki tane illetli harf bulunduran fiiller)fiillerde sondaki illetli harfin düşürülmesi:

Nâkıs (Son harfi illetli olan fiiller) ve lefîf(Yapısında iki tane illetli harf bulunduran fiiller) fiillerin lâmu’l-fiilleri, yani son harfleri illetlidir.
Bu fiillerin muzârilerinde illetli harfler sadece kendilerinden önceki harfin harekesini uzatan med harfleri konumundadırlar ve meczûm olacaklarında sondaki illetli harf düşürülür.




Cezm edatları

Cezm edatıAçıklama
لَمْ -medi, -madı. Bir işin geçmişte yapılmadığını bildirir:
إنْİki fiil cümleciğini birbirine bağlayan şart bildiren bağlaçtır. (Şöyle olursa şöyle olur.)
لَمّاBir işin henüz gerçekleşmediğini bildirir. (Henüz yapmadı.)
لا النّاهِية İkinci ve üçüncü şahıslara olumsuz emir vermek için kullanılır. (Yapma, etme; yapmasın,etmesin.)
لامُ الأمْر (لِ)Üçüncü şahıslara emir vermek veya onlara bir şey yapmayı önermek için kullanılır. (Yapsın, etsin.)



İ‘râb : Cümle içindeki durumuna göre kelime sonlarında meydana gelen hareke veya harf değişimleridir.

Arapçada isimler, i‘râb bakımından üçe ayrılır: Merfû‘ (ref / ötre alametli), Mansûb (fetha / üstün alametli), Mecrûr (kesra / esre alametli).

Merfû‘ İsimler : Son harekesi damme (ötre) olan isimlerdir. Genellikle cümlede özne (fâil veya mübteda) veya yüklem (haber) konumunda bulunurlar.






http://2kelime.com/     -     [email protected]