Arapça Dil Bilgisi - 3 Zamirler
ZAMİRLER

Zamirler, cümlede ismin yerini tutan kelimelerdir.
Arapça zamirleri özne zamirleri ve nesne zamirleri olarak 2 kategoride inceleyeceğiz.
Her kategori için ayrı ve birişik yazılan zamirler mevcuttur.

  • Ayrık Özne Zamirleri (Merfû Munfasıl Zamirler)
  • Bitişik Özne Zamirleri (Merfû Muttasıl Zamirler)
  • Bitişik Nesne Zamirleri (Mansûb Muttasıl Zamirler)
  • Ayrık Nesne Zamirleri (Mansûb Munfasıl Zamirler)

Ayrık Özne Zamirleri (Merfû Munfasıl Zamirler)

Arapçada kişi zamirlerinin sayısı Türkçedekinden farklı olarak 14’tür.
Bu farklılık, Arapçada eril-dişil ayırımı olmasından ve ayrıca iki kişiye özgü ikil zamirinin bulunmasından kaynaklanır.
Diğer yandan Arapçada tüm sözcükler yapıları bakımından eril ve dişil olarak ayrılırlar.
Eril için Arapçada muzekker, dişil için muennes ifadesi kullanılır.
Sonu dişil te’si (tâ el-marbûta - ة ) ile biten bütün sözcükler dişil kabul edilir.
Örneğin;

DİŞİL ERİL
مُعَلِّمَة öğretmen مُعَلِّم öğretmen
طَبِيبَة doktor طَبِيب doktor
حَبِيبَة sevgili حَبِيب sevgili
حَديقَة bahçe بيت ev
نَظَّارَة gözlük مَكْتَب sıra; ofis

  • Dişil te’sinin harekesi özellikle konuşma dilinde söylenmez.
    Bu durumda “te” sesi de telaffuz edilmez ve kendisinden önceki harfin her daim fetha olan harekesinin okunmasıyla yetinilir.
  • Eril kelimelerin son harflerinin gerçek harekesi de konuşma dilinde çoğu zaman telaffuz edilmez, bu durumda son harf sükûn ile harekeliymiş gibi söylenir.

D İ K K A T

Arapçada dişil te'si ile biten sözcükler dışında “semâî muennes” adı verilen, yapıları itibariyle eril olan, ancak dişil bir kelime gibi kullanılan sözcükler de vardır.
Semâî sözcüğü anlam olarak “duyuşa, işitmeye göre” demektir.
Yani çocuk, çevresindekilerin bu sözcüğü dişil olarak kullandığını duyar ve kendisi de onu dişil olarak kullanır.
Bu tür kelimelerin dişil oluşunun tek göstergesi, duyuştur, işitmedir.
Örneğin;
شَمْس (şems) güneş;
دار (dâr) ev
kelimeleri yapıları itibariyle eril görünseler de Araplar bu kelimeleri dişil olarak kullanagelmişlerdir.

Ayrık Özne Zamirleri (Merfû Munfasıl Zamirler)
Çoğul (Cem) İkil (Tesniye) Tekil (Mufred)

D İ K K A T

  • Arapçada üçüncü şahıs eriller gâib; üçüncü şahıs dişiller gâibe.
    İkinci şahıs eriller muhâtab; ikinci şahıs dişiller muhâtaba.
    Birinci şahıs ise mutekellim olarak isimlendirilmektedir.
    Arapça zamirler öznenin sayısı bakımından da farklı adlandırılırlar.
    • Tekil (mufred)
    • İkil (musennâ)
    • Çoğul ise (cem) sözcüğü ile karşılanır.
    Örneğin, mufred muzekker gâib (üçüncü tekil şahıs eril), mufred muennes gâibe (üçüncü tekil şahıs dişil)
  • Kadınlı erkekli bir topluluğa hitap edilirken erile özgü kullanım esastır.

ErilDişilTercüme
هُوَ تُركِيهِيَ تُرْكِيَّةO Türktür
أَنا مِصْريأَناَ مِصْرِيَّةBen Mısırlıyım
أَنْتَ باكِستانيأَنْتَ باكِسْتانِيَّةSen Pakistanlısın
أَنا أُرْدُنِيأَناَ أُرْدُنِيَّةBen Ürdünlüyüm
أَنا إيرانيأَناَ إِيرانِيَّةBen İranlıyım
أَنا صِينيأَناَ صِينِيَّةBen Çinliyim
أَنْتَ سُوريأَنْتَ سورِيَّةSen Suriyelisin
 هُوَ إِسْبانيهُوَ إِسْبانيَّةO İspanyol
أَنا مَغْرِبيأَناَ مَغْرِبيَّةBen Faslıyım
هُوَ لُبْنانيهُوَ لُبْنانِيَّةO Lübnanlı
أَنْتَ جَزائِريأَنْتَ جَزائِريَّةSen Cezayirlisin
أنا عَرَبيأَناَ عَرَبيَّةBen Arabım



Bitişik Özne Zamirleri (Merfû Muttasıl Zamirler)

Bitişik özne zamirleri mâzî ve muzâri fiile bitişen ve fâ‘il yerinde kullanılan zamirlerdir.
Mâzî fiile bitişen özne zamirleri aşağıda bir tablo olarak verilmektedir.
ZamirÇoğul (Cem‘)İkil (Tesniye)Tekil (Mufred) 
ا-وكَتَبواكَتَباكَتَبَEril (gâib)
ا-نكَتَبْنَكَتَبَتاكَتَبَتْDişil (gâibe)
تَ - تُمَا - تُمْكَتَبْتُمْكَتَبْتُمَاكَتَبْتَEril (muhâtab)
تِ - تُمَا - تُنَّكَتَبْتُّكَتَبْتُماكَتَبْتِDişil (muhataba)
تُ – ناكَتَبْنَاكَتَبْتُMutekellim

Örnek verecek olursak;
كَتَبَ (yazdı) fiilinde gizli zamir olan هُوَ : ( o - erkek-) ve كَتَبَتْ (yazdı) fiilinde gizli zamir olan هِيَ : ( o -kadın-) fâ‘il durumundadır.
كَتَبا (ikisi yazdılar) fiilinde, ( ا ) fâ‘il durumundadır.
Bu elife Arapçada elifu’l-isneyn (ikil elifi) denir.
كَتَبوا (yazdılar) fiilinde, ( و ) fâ‘il durumundadır.
Bu vâva Arapçada vâvu’l-cemâ‘a (çoğul vâvı) denir.
كَتَبْنَ (yazdılar) fiilinde, ( نَ ) fâ‘il durumundadır.
Eylemin kadınlar tarafından yapıldığını göstermektedir.
Bu zamire Arapçada nûnu’n-nisve (kadınlar nûnu) denir.
كَتَبْتَ (yazdın) fiilindeki ( تَ ) ,
كَتَبْتُما (ikiniz yazdınız) fiilindeki ( تُما ) ,
كَتَبْتُمْ (yazdınız) fiilindeki, ( تُمْ ),
كَتَبْتِ (yazdın) fiilindeki ( تِ ),
كَتَبْتُنّ (yazdınız) fiilindeki ) تُنّ ,
كَتَبْتُ (yazdım) fiilindeki ( تُ ) fâ‘il durumundadır.
Buradaki fiile bitişik “harekeli te”lere Arapçada tâu’l- muteharrike denir.
Tümü bitişik özne zamiridir.
كَتَبْنا (yazdık) fiilinde, ( نا ) fâ‘il durumundadır.
Bu zamire Arapçada nâ’l-fâ‘ilîn (özne nâ) adı verilir.
Muzâri fiile bitişen özne zamirleri aşağıda bir tablo olarak verilmektedir.

ZamirÇoğul (Cem‘)İkil (Tesniye)Tekil (Mufred) 
ا - ويَكْتُبونَيَكْتُبانِيَكْتُبُEril (gâib)
ا - نيَكْتُبْنَتَكْتُبانِتَكْتُبُDişil (gâibe)
ا – وتَكْتُبونَتَكْتُبانِتَكْتُبُEril (muhâtab)
ي - ا - نتَكْتُبْنَتَكْتُبانِتَكْتُبينَDişil (muhataba)
نَكْتُبُأَكْتُبُMutekellim

Muzâri fiillere bitişik özne zamirleri dört tanedir:
ikil şahıslardaki elif (elifu’l-isneyn),
eril çoğullardaki vâv (vâvu’l-cemâ‘a),
2. tekil şahıs, dişil formundaki ye (buna yâu’l-muhâtaba denir)
ve dişil çoğullardaki nûn (nûnu’n-nisve).
Bunların dışındaki muzâri formlarının bitişik özne zamirleri yoktur.
Bu yapılara ait özneler, gizli zamirlerdir.
Örnek verecek olursak;
يَكْتُبُ (yazıyor) fiilinde, gizli zamir olan ( هُوَ ) : (o-erkek-) ve تَكْتُبُ (yazıyor) fiilinde, gizli zamir olan ( هِيَ ) : (o - kadın-) fâ‘il durumundadır.
أَكْتُبُ (yazıyorum) fiilinde, gizli zamir olan ( أَنا ) : (ben) ve نَكْتُبُ (yazıyoruz) fiilinde, gizli zamir olan ( نَحْنُ ) : (biz) fâ‘il durumundadır.
يَكْتُبونَ (onlar yazıyorlar) fiilinde, vâvu’l-cemâ‘a (çoğul vâvı) fâ‘il durumundadır.
يَكْتُبْنَ (onlar yazıyorlar) fiilinde, nûnu’n-nisve (kadınlar nûnu) fâ‘il durumundadır.
تَكْتُبينَ (yazıyorsun) fiilinde, yâu’l muhataba fâ‘il durumundadır.
تَكْتُبْنَ (yazıyorsunuz) fiilinde, nûnu’n-nisve (kadınlar nûnu) fâ‘il durumundadır.

Bitişik Özne Zamirleri (Merfû Muttasıl Zamirler)
Çoğul (Cem) İkil (Tesniye) Tekil (Mufred)

Bitişik Nesne Zamirleri (Mansûb Muttasıl Zamirler)

BİTİŞİK NESNE ZAMİRLERİ (MANSÛB MUTTASIL ZAMİRLER)

Bu zamirler, her ne kadar “nesne zamirleri” olarak adlandırılsalar da, fiil yanı sıra isme de bitişebilmektedirler.
İsme bitiştikleri zaman tamlayan, fiile bitiştikleri zaman ise nesne konumunda olurlar.
Buna dair ayrıntılara isim tamlaması ve nesne konuları anlatılırken değinilecektir.
Şimdi bu zamirleri sadece anlamları yönüyle görelim:
Çoğul (Cem)İkil (Tesniye)Tekil (Müfred)
هُمْهُمَاهُErilMuhâtabÜçüncü Şahıs
Onları, onlarınO ikisini, o ikisininOnu, onun (Müzekker)MuhâtabÜçüncü Şahıs
هُنَّهُمَاهَاDişilMuhâtabaÜçüncü Şahıs
Onları, onlarınO ikisini, o ikisininOnu, onun(muennes)MuhâtabaÜçüncü Şahıs
كُمْكُمَاكَErilMuhâtabİkinci Şahıs
Sizleri, sizlerinSiz ikinizi, siz ikinizin Seni, senin (Müzekker)Muhâtabİkinci Şahıs
كُنَّكُمَاكِDişilMuhâtabaİkinci Şahıs
Sizleri, sizlerinSiz ikinizi, siz ikinizinSeni, senin(muennes)Muhâtabaİkinci Şahıs
نَايَEril-DişilMutekellimBirinci Şahıs
Bizi, bizimBeni, benim(muzekker-muennes)MutekellimBirinci Şahıs

Bu zamirlerin ismin sonuna geldiği aşağıdaki örnekleri inceleyiniz.
Örnek:
ism + ke = is-mu-ke اسم - كَ : اِسْمُكَ ismin
ism +hum = is-mu-hum اسم - هم : اِسْمُهُمْ isimleri

Bitişik Nesne Zamirleri (Mansûb Muttasıl Zamirler)
Çoğul (Cem) İkil (Tesniye) Tekil (Mufred)

Ayrık Nesne Zamirleri (Mansûb Munfasıl Zamirler)

Ayrık nesne zamirleri (mansûb munfasıl zamirler) nasb durumunda olan bir ismin yerine kullanılan zamirlerdir.
Bu zamirler, bitişik nesne zamirlerinin (mansûb muttasıl zamirler) başına iyyâ ( إيّا ) ön eki getirilmiş hâlidir.
Aşağıdaki tabloda bu zamirleri inceleyelim.
Çoğul (Cem) İkil (Tesniye) Tekil (Mufred)
إيّاهُمْ
Onları, onlara
إيّاهُما
O ikisini, o ikisine
إيّاه
Onu, ona
Gaib
إيّاهُنّ
Onları, onlara
إيّاهُا
O ikisini, o ikisine
إيّاها
Onu, ona
Gaibe
إيّاكُمْ
Sizleri, sizlere
إيّاكُمَا
Siz ikinizi, siz ikinize
إيّاكَ
Seni, sana
Muhâtab
إيّاكُنَّ
Sizleri, sizlere
إيّاكُمَا
Siz ikinizi, siz ikinize
إيّاكِ
Seni, sana
Muhataba
إيّانا
Bizi, bize

إيّايَ
Beni, bana
Mutekellim

Örnek:
وَهَبَني اللهُ عَلِيًّاAllah Ali’yi bana bağışladı.
Bu cümlede iki mef‘ûlun bih vardır.
Birisi fiile bitişik nesne zamiri olan mutekellim yâ’sı ( ي ), diğeri ise Ali ( عَلِيًّا )’dir. Ali’nin yerine zamir kullanmak istersek, bu zamir ayrık nesne zamiri ( إيّاهُ ) olmak zorundadır.
Çünkü fiile bitişik bir nesne zamiri vardır, fiile ikinci bir nesne zamirinin bitişmesi mümkün değildir.
Dolayısıyla cümle şöyle olacaktır:
وَهَبَني اللهُ إيّاهُ Allah onu bana bağışladı.
“Allah” lafzını “mubteda” yaparak başa alırsak, o zaman cümle şöyle olacaktır:
اللهُ وَهَبَني إيّاهُ
Ayrık nesne zamirleri cümle başında kullanıldığı zaman vurguyu üzerine çekip yalnız, ancak anlamı da kazanırlar.
Şimdi örnek cümlelerle bunları daha iyi kavrayalım.
نَعْبُدُكَ يا ربِّSana ibadet ederiz yâ Rabbi.
Bu cümlede mef‘ûlun bih olan bitişik nesne zamiri ( كَ )’yi fiilin sonundan alıp ayrık nesne zamiri halinde cümle başında kullandığımızda, cümle ( إيّاكَ نَعْبُدُ يا ربِّ ) biçimini alır ve anlamı da “Yalnızca sana ibadet ederiz yâ Rabbi” şekline dönüşür.
Şimdiye değin öğrenmiş olduğumuz bilgiler çerçevesinde “Yalnız sana ibadet ederiz - إيّاكَ نَعْبُدُ ” cümlesinin i‘râbını yapabiliriz:
إيّاكَ : Öne geçmiş (mukaddem) mef‘ûlun bih, mahallen mansûb, çünkü zamir (ayrık nesne zamiri).
نَعْبُدُ : Muzâri fiil, birinci şahıs, çoğul, fâ‘ili gizli zamir ( نَحْنُ )
وَهَبَنِ اللهُ إيّاهُمْAllah onları bana bağışladı.
وَهَبَ : وَهَبَنِ , Mâzî fiil, üçüncü şahıs, tekil, eril; ن , kaynaştırma nûn’u veya fiilin sonundaki fetha harekesini korumaya yaradığı için koruyucu nûn (nûn-u vikâye); ي , mef‘ûlun bih, mahallen mansûb, çünkü zamir (bitişik nesne zamiri).
اللهُ : Fâ‘il, merfû, ref alâmeti sondaki damme.
إيّاهُمْ : Mef‘ûlun bih, mahallen mansûb, çünkü zamir (ayrık nesne zamiri).
إيّاكَ مَدَحَ الوَزيرُ في المُؤْتَمَرِBakan konferansta yalnız seni övdü.
إيّاكَ : Öne geçmiş (mukaddem) mef‘ûlun bih, mahallen mansûb, çünkü zamir (ayrık nesne zamiri).
مَدحَ : Mazî fiil, üçüncü şahıs, tekil, eril.
الوَزيرُ : Fâ‘il, merfû, ref alâmeti sondaki damme.
في : Harf-i cer
المُؤْتَمَرِ : Mecrûr, cer alâmeti sondaki kesra.
Ayrık Nesne Zamirleri (Mansûb Munfasıl Zamirler)
Çoğul (Cem) İkil (Tesniye) Tekil (Mufred)






http://2kelime.com/     -     [email protected]